Baza wiedzy

Na pierwszy rzut oka grzyb Chaga nie robi wrażenia. Niepozorny i niezbyt atrakcyjny, wyrastający z brzóz i przypominający węgiel drzewny, często jest brany za oznakę gnicia drzewa. A jednak Chaga posiada tak imponujący wachlarz korzyści zdrowotnych, że okrzyknięto go „królem grzybów witalnych”. W tym przewodniku dowiesz się, jak Chaga wzmacnia układ odpornościowy, chroni DNA i wiele więcej. Korzyści zdrowotne grzyba Chaga Prawidłowo przygotowane ekstrakty z grzyba Chaga wykazują szeroki wachlarz korzystnych działań prozdrowotnych, wspierając ogólną równowagę i dobrostan organizmu. 1. Wsparcie układu odpornościowego Gorące ekstrakty wodne z Chagi stosowano do modulowania układu odpornościowego [3], poprawiając zarówno zbyt słabą, jak i nadmierną odpowiedź immunologiczną organizmu. Ma to szczególne znaczenie we wspieraniu odporności podczas chemioterapii. 2. Właściwości przeciwzapalne Badania wykazują, że ekstrakty z grzyba Chaga posiadają właściwości przeciwzapalne [2], pomagając łagodzić wiele dolegliwości związanych ze stanem zapalnym. 3. Potencjalne działanie przeciwnowotworowe Ekstrakty z Chagi były tradycyjnie stosowane w medycynie ludowej jako środek wspierający leczenie raka. Badania laboratoryjne [1] potwierdzają, że wodne ekstrakty z Chagi są skuteczne wobec ludzkich komórek nowotworowych oraz zwierzęcych. 4. Obniżenie poziomu cholesterolu Związki występujące w Chaga wykazują zdolność rozkładu cholesterolu LDL [4], co może przyczyniać się do poprawy ciśnienia krwi i ogólnego zdrowia sercowo-naczyniowego. 5. Ochrona DNA komórkowego Ekstrakt z grzyba Chaga wykazał zdolność do ochrony komórkowego DNA przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki [5].   Czym jest grzyb Chaga? To, o czym mówimy jako o „grzybie Chaga” — i co jest źródłem jego leczniczych związków — nie jest właściwym owocnikiem grzyba. Chaga to masa grzybni zwana sklerocjum. Ten dziwnie wyglądający grzyb jest twarda jak skała i w większości czarny, co wynika z ekstremalnie wysokiego stężenia melaniny. Naukowa nazwa grzyba Chaga to Inonotus obliquus. Jest to pasożytniczy grzyb infekujący brzozy w lasach liściastych Północnej Półkuli, który dobrze znosi zimny klimat. Rośnie powoli — pełne uformowanie się sklerocjum zajmuje mu 3–5 lat. Choć przez stulecia stosowano go jako ludowy środek na wiele dolegliwości, jego popularność jako suplementu zdrowotnego dynamicznie rośnie w Ameryce Północnej i przyciąga uwagę środowiska naukowego. Chaga a układ odpornościowy Jedną z najbardziej fascynujących właściwości grzyba Chaga jest jego zdolność do modulowania układu odpornościowego. Oznacza to, że gdy układ odpornościowy reaguje zbyt intensywnie, Chaga może tę reakcję wyciszać i łagodzić. Dzięki temu grzyb pomaga zmniejszać objawy alergii i był stosowany w terapii schorzeń autoimmunologicznych. Z drugiej strony, gdy układ odpornościowy działa zbyt słabo, Chaga pobudza go do działania, pomagając zwalczać choroby i infekcje. Działanie immunostymulujące grzyba Chaga wynika z obecności beta-D-glukanów — rozpuszczalnych w wodzie związków zawartych w ścianach komórkowych grzyba. Mechanizm ich działania wiąże się ze sposobem, w jaki beta-D-glukany wchodzą w interakcję z receptorami układu odpornościowego — choć dokładna przyczyna skuteczności tego mechanizmu nie jest jeszcze w pełni wyjaśniona. Beta-D-glukany są również odpowiedzialne za donoszony efekt modulowania ciśnienia krwi i poziomu cukru we krwi, pomagając utrzymać organizm w równowadze. Chaga jako silny antyoksydant Czarna zewnętrzna warstwa sklerocjum Chagi zawiera wyjątkowo wysokie stężenie melaniny [5]. Dzięki temu ekstrakty obejmujące tę część grzyba są potężnymi antyoksydantami, chroniącymi komórki organizmu przed szkodliwymi wolnymi rodnikami. Mogą również chronić przed innymi procesami „oksydacyjnymi”, takimi jak nowotwory, zapalenie stawów i ogólne procesy starzenia. Potencjalne skutki uboczne i środki ostrożności Chaga jest dobrze tolerowana i ogólnie uważana za bezpieczną. Była stosowana jako środek ludowy od stuleci. Niemniej jednak, jeśli przyjmujesz inne leki, masz cukrzycę lub chorobę autoimmunologiczną, zaleca się skonsultowanie się z wykwalifikowanym specjalistą przed włączeniem Chagi do diety. Ta sama zasada dotyczy każdego leczniczego grzyba lub naturalnego produktu zdrowotnego.   Chaga zbierana z natury a uprawa Miejsce i sposób wzrostu Chagi mają istotny wpływ na jej wartość leczniczą. Próby uprawy tego grzyba w dużej mierze nie przyniosły efektów porównywalnych z Chagą ze zbiorów dziko rosnących. „Uprawiana” Chaga to zazwyczaj jedynie kultura grzybni hodowanej na ziarnie lub innym odżywczym podłożu — co jest w dużym stopniu nieskuteczne w produkcji wysokiej jakości suplementu. Powodem jest to, że wiele korzystnych związków w grzybie powstaje wyłącznie dzięki pasożytniczej relacji między Chagą a drzewem żywicielem, najczęściej brzozą. Przykładem jest kwas betulinowy — związek leczniczy występujący w dziko rosnącej Chaga, który wykazuje właściwości przeciwwirusowe i przeciwzapalne. Daje również obiecujące wyniki jako silny środek przeciwnowotworowy, zdolny do hamowania wzrostu komórek rakowych. Kwas betulinowy w Chaga jest pochodną betuliny — związku występującego w brzozach — i jest całkowicie nieobecny w uprawianej Chaga, która nie rośnie na brzozie. Jak rozpoznać grzyba Chaga? Pierwszym krokiem do znalezienia Chagi jest poszukiwanie w odpowiednim miejscu. Chaga występuje w lasach liściastych z przewagą brzóz w północnych strefach klimatycznych. Dobrze znosi zimny klimat Rosji, Kanady i północnych Chin. Można ją również znaleźć w Stanach Zjednoczonych — im dalej na północ, tym większe szanse. Chaga rośnie niemal wyłącznie na brzozach. Choć zdarzają się przypadki wzrostu na innych drzewach liściastych, takich jak buk czy klon, są one rzadkie i wartość lecznicza takiej Chagi może być zupełnie inna. Rozpoznanie sklerocjum Chagi jest dość łatwe, choć niedoświadczeni grzybiarze mogą pomylić je z naroślą na drzewie (naturalnym wyrostem drzewa pokrytym korą, nieświadczącym o chorobie). Czeczota ma zazwyczaj kolor identyczny z resztą drzewa. Chaga natomiast jest ciemniejsza — prawie czarna — i wygląda jak węgiel drzewny. Nie jest częścią drzewa, lecz rośnie z niego jako oddzielna struktura. Pod twardą, czarną zewnętrzną warstwą sklerocjum Chaga ma jasnopomarańczowy kolor i konsystencję korka — to niemal pewna oznaka, że znalazłeś Chagę. Lista kontrolna — jak zidentyfikować Chagę? Szukasz w lesie liściastym w północnej strefie klimatycznej. Znalazłeś węglisto-czarny, nieregularny wyrost, wyraźnie oddzielony od drzewa. Rośnie na starszej brzozie. Jeśli nie na brzozie — prawdopodobnie to nie Chaga. Wnętrze ma kolor żółto-pomarańczowy i konsystencję przypominającą korek. Jeśli wszystkie warunki są spełnione, prawdopodobnie znalazłeś Chagę! Gdy zbierasz dzikie grzyby, zawsze upewnij się w 100%, że prawidłowo rozpoznajesz gatunek. Skorzystaj z dobrego przewodnika lub — najlepiej — wyście w teren z doświadczonym grzybiarzem. Ekstrakty z grzyba Chaga Samo spożycie zmielonych kawałków dziko rosnącej Chagi nie przyniesie większych korzyści. Aktywne związki Chagi są zamknięte wewnątrz ścian komórkowych grzyba i muszą zostać prawidłowo wyekstrahowane, aby stać się biologicznie dostępne. Podgrzanie lub gotowanie grzyba rozrywa ściany komórkowe i umożliwia wydobycie tych związków. Odbywa się to zazwyczaj metodą ekstrakcji gorącą wodą, ekstrakcji alkoholowej lub kombinacją obu. Ekstrakcja gorącą wodą Ekstrakcja gorącą wodą to najprostsza i najczęściej stosowana metoda pozyskiwania korzystnych związków z grzyba Chaga. Metoda ta wydobywa związki rozpuszczalne w wodzie, w tym beta-D-glukany odpowiedzialne za immunostymulujące działanie Chagi. Polega na gotowaniu grzybów w gorącej wodzie w temperaturze poniżej wrzenia (~80°C) przez 3–4 godziny. Następnie włókno grzybowe jest usuwane, a powstały płyn jest zagęszczany i suszony rozpryskowo, by uzyskać proszek z ekstraktu. Ekstrakcja alkoholowa Niektóre związki w grzybie Chaga nie są rozpuszczalne w wodzie i wymagają ekstrakcji alkoholowej. Związki rozpuszczalne w alkoholu to m.in. fitosterole i triterpenowce — uznawane głównie za odpowiedzialne za efekt obniżania cholesterolu i działanie przeciwnowotworowe. Ekstrakcja alkoholowa polega na moczeniu wysuszonej Chagi w alkoholu przez kilka dni lub tygodni. Proszek uzyskuje się w sposób analogiczny do metody wodnej — przez suszenie rozpryskowe.   Jak przygotować herbatę z grzyba Chaga? Ekstrakcję gorącą wodą można łatwo przeprowadzić w domu, używając kawałków Chagi zebranej w naturze. Jeśli nie masz dostępu do dzikiej Chagi, możesz ją bez problemu znaleźć w internecie. Podstawowe proporcje: 90 g (ok. 3 oz) drobno zmielonego proszku Chaga + 4 litry oczyszczonej wody — gotuj na wolnym ogniu przez 3–4 godziny, następnie przecedź i podaj. Krok 1: Rozkruszenie Chaga jest bardzo twarda i wymaga rozdrobnienia, aby zwiększyć powierzchnię kontaktu i efektywniej ekstrahować związki. Owiń kawałki Chagi ściereczką kuchenną, połóż na twardej powierzchni i rozbij młotkiem na mniejsze kawałki. Zacznij od około 90 g (3 oz) kawałków Chagi. Krok 2: Zmielenie Dalej rozdrobnij Chagę, mieląc ją na proszek. Możesz to zrobić przy użyciu mocnego blendera lub młynka (do kawy, Vitamix lub podobnego), albo moździerza i tłuczka. Jeśli nie masz dostępu do żadnego z tych narzędzi, możesz pominąć ten krok — pamiętaj jednak, że im drobniejszy proszek, tym krótszy czas ekstrakcji i wyższa jej skuteczność. Krok 3: Zagotowanie i gotowanie na wolnym ogniu Dobra proporcja do ekstrakcji to 90 g suszonego proszku na 2,5–4 litry wody. Wsyp proszek Chagi do wody, wymieszaj i zagotuj. Gdy woda zawrze, zmniejsz ogień do minimum. Czas gotowania na wolnym ogniu zależy od stopnia rozdrobnienia — jako zasada ogólna: gotuj co najmniej trzy godziny. Przy pełnych kawałkach lub jedynie rozkruszonych młotkiem — rozważ gotowanie do 4 godzin. Krok 4: Odcedzenie, podanie i przechowywanie Po zakończeniu ekstrakcji przełóż płyn przez ściereczkę kuchenną, gazik lub drobne sito, aby usunąć nadmiar włókna. Powstały płyn powinien być ciemną, bogatą herbatą Chaga pełną korzystnych związków. Herbata ma ziemisty smak i jest naprawdę całkiem przyjemna! Można ją wypić od razu lub przechować w lodówce przez kilka dni. Domowy ekstrakt alkoholowy z Chagi Aby pozyskać wszystkie korzystne związki z grzyba Chaga — w tym sterole i kwas betulinowy — należy również przeprowadzić ekstrakcję alkoholową. Na szczęście w warunkach domowych jest to całkowicie proste. Wystarczy włożyć sproszkowany Chaga do słoika z wysoko procentowym alkoholem — dobrze sprawdza się wódka. Napełnij słoik alkoholem tak, aby całkowicie przykrył Chagę, pozostawiając nieco miejsca przy wierzchu. Odstaw słoik na do miesiąca, potrząsając go co kilka dni. Z czasem związki rozpuszczalne w alkoholu zostaną wyciągnięte z Chagi i rozpuszczone w alkoholu. Jak przygotować podwójny ekstrakt? Podwójny ekstrakt to po prostu połączenie ekstraktu alkoholowego i wodnego. Najlepiej wykonać oba ekstrakty kolejno — i połączyć powstałe płyny. Można użyć tego samego materiału grzybowego do obu ekstrakcji: Chaga odsiana po ekstrakcji wodnej nadaje się do ekstrakcji alkoholowej, ponieważ woda nie usuwa ze składników rozpuszczalnych w alkoholu i odwrotnie. Kolejność ekstrakcji nie ma znaczenia. Suplementy z ekstraktu Chagi — wygodna alternatywa Pozyskanie Chagi wymaga sporo pracy: znalezienia lub zakupu dziko rosnącego grzyba, rozdrobnienia go na proszek i gotowania przez wiele godzin albo moczenia przez miesiąc w alkoholu. Na szczęście istnieje dużo prostszy sposób na codzienną porcję Chagi — dobrze przygotowany suplement z ekstraktu. Prawidłowo przygotowany ekstrakt Chagi nie wymaga żadnego dodatkowego przetwarzania — korzystne związki są już biodostępne i można je spożyć, dodając proszek do koktajlu lub kawy. Czego unikać przy wyborze suplementu? Nie wszystkie suplementy z Chagi są równe! Niektóre firmy hodują jedynie grzybnię Chagi na ziarnie. Takie produkty „grzybnia na ziarnie” nie mają nawet zbliżonej ilości korzystnych związków co dziko pozyskana Chaga poddana ekstrakcji. W rzeczywistości niektóre z takich „suplementy Chagi” składają się głównie ze skrobi zbożowej. Sprawdź etykietę: jeśli widnieje na niej tylko „grzybnia Chagi” lub „grzybnia na brązowym ryżu”, produkt prawdopodobnie nie pochodzi z dzikiej Chagi rosnącej na brzozie i nie posiada tego samego profilu leczniczego. Na co zwracać uwagę przy wyborze najlepszego suplementu z Chagi? Dobry suplement z Chagi powinien posiadać analitycznie zweryfikowane poziomy beta-D-glukanów i triterpenów oraz niski procent skrobi. Upewnij się, że: Poziom beta-D-glukanów jest wyraźnie podany na etykiecie Brak dodatkowych składników — tylko czysty grzyb, bez zboża Metoda ekstrakcji jest wyraźnie opisana (ekstrakcja gorącą wodą lub podwójna) Proszek można bezpośrednio dodawać do napojów bez dodatkowej obróbki Chaga dla Twojego zdrowia — podsumowanie Chaga może pomagać w walce z alergiami, chronić komórki przed uszkodzeniami, wzmacniać układ odpornościowy lub po prostu wspomagać ogólny stan zdrowia i równowagę organizmu. Niezależnie od tego, czy wybierzesz zbiór w naturze i parzenie herbaty, czy wygodniejszą opcję suplementu — włączenie Chagi do codzienności może przynieść wiele korzyści. Warto spróbować!     Bibliografia: [1] Lee, Sung & Sun Hwang, Hee & Yun, Jong Won. (2009). Antitumor Activity of Water Extract of a Mushroom, Inonotus obliquus, against HT-29 Human Colon Cancer Cells. Phytotherapy Research: PTR. 23. 1784–9. doi:10.1002/ptr.2836. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19367670 [2] Mishra, Siddhartha & Kang, Ju-Hee et al. (2011). Orally administered aqueous extract of Inonotus obliquus ameliorates acute inflammation in dextran sulfate sodium (DSS)-induced colitis in mice. Inflammatory Bowel Diseases. 17. S71. doi:10.1097/00054725-201112002-00231. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378874112004771 [3] Kim, Yeon-Ran. (2005). Immunomodulatory Activity of the Water Extract from Medicinal Mushroom Inonotus obliquus. Mycobiology. 33. 158–62. doi:10.4489/MYCO.2005.33.3.158. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3774877/ [4] Sun, Jun-En & Ao, Zong-Hua et al. (2008). Anti hyperglycemic and antilipidperoxidative effects of dry matter of culture broth of Inonotus obliquus in submerged culture on normal and alloxan-diabetes mice. Journal of Ethnopharmacology. 118. 7–13. doi:10.1016/j.jep.2008.02.030. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18434051 [5] Najafzadeh, Mojgan & Reynolds, P & Baumgartner, Adi & Jerwood, David & Anderson, Diana. (2007). Chaga mushroom extract inhibits oxidative DNA damage in lymphocytes of patients with inflammatory bowel disease. BioFactors. 31. 191–200. doi:10.1002/biof.5520310306. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18997282